مراحل رسیدگی مالیاتی

مراحل رسیدگی مالیاتی زمانی آغاز می‌شود که مودی مالیاتی نسبت به مبلغ مالیات تعیین شده اعتراضی داشته باشد. با توجه‌ به اینکه نظام مالیاتی نقش مهمی در تامین منابع مالی دولت و اداره کشور ایفا می‌کند، مودیان مالیاتی موظف هستند که طبق قوانین، مالیات خود را بپردازند. با این‌ حال ممکن است در برخی موارد بین مودی و اداره امور مالیاتی در خصوص میزان مالیات یا سایر مسائل مالیاتی، اختلاف‌ نظر به وجود آید که در این صورت، مودی می‌تواند از طریق مراجع قانونی نسبت به احقاق حق خود اقدام کند.

دادرسی در ایران به دو بخش درون‌سازمانی و برون‌سازمانی تقسیم می‌شود که در آن مراکز دادرسی، به پرونده و اعتراض مودی رسیدگی کرده و رای خود را در قالب تایید یا عدم تایید اعتراض، صادر می‌کنند.‌ تسلط و آگاهی نسبت به قوانین مالیاتی جهت گرفتن نتیجه در مراحل دادرسی مالیاتی بسیار ضروری است. از این‌ رو در این مقاله از شرکت حسابداری حساب ۲۴ قصد داریم مراحل مختلف دادرسی مالیاتی را شرح دهیم و انواع آن را بررسی کنیم.

آشنایی با دادرسی مالیاتی

به فرایند رسیدگی به اختلافات مالیاتی بین مودی و اداره امور مالیاتی، دادرسی مالیاتی گفته می‌شود. صاحبان مشاغل و افراد حقوقی و حقیقی در موعد‌های مقرر باید اظهارنامه مالیاتی خود را به اداره مالیات ارائه دهند. این اظهارنامه توسط مامورین ممیز اداره امور مالیاتی مورد بررسی قرار می‌گیرد و میزان مالیات پرداختی آنها بر اساس ارقام مندرج در آن، تعیین می‌شود. سپس این مبلغ در بخش ابلاغیه‌های پورتال مودی در درگاه ملی خدمات مالیاتی به نشانی my.tax.gov.ir قرار می‌گیرد.

در صورتی‌ که مودی، مبلغ مشخص شده توسط ممیز اداره مالیات را نپذیرد می‌تواند از طریق فرایند دادرسی مالیاتی، نسبت به آن اعتراض کند.‌ مقصود از دادرسی مالیاتی در واقع همان فرایند رسیدگی به اعتراض مودی مالیاتی به مبلغ مندرج در برگ تشخیص مالیاتی است که طبق ماده ۲۳۸ قانون مالیات‌های مستقیم، مودیان مالیاتی می‌توانند به مدت ۳۰ روز بعد از تاریخ ابلاغ برگ تشخیص مالیاتی، نسبت به میزان آن اعتراض کنند.

البته شروع مراحل رسیدگی مالیاتی فقط مختص اعتراض به مبلغ مندرج در برگ تشخیص مالیات نیست و شامل اعتراض به شیوه وصول و نحوه پرداخت مالیات نیز می‌شود. نکته‌ای که باید به آن توجه داشته باشید این است که در صورت ردشدن دادرسی مالیاتی، اداره ممیزی، مبلغ بیشتری را نسبت به اظهارنامه مالیاتی ارسال شده به‌ عنوان مالیات مشخص خواهد کرد.

مراحل رسیدگی مالیاتی چیست؟

اولین قدم در راه آشنایی با مراحل رسیدگی مالیاتی، تشکیل پرونده برای مودی است. این کار به‌صورت الکترونیکی از طریق سامانه مودیان به نشانی my.tax.gov.ir انجام می‌شود. پس از ورود به این سامانه، متقاضی باید روی گزینه درخواست‌ها کلیک کرده و بخش ثبت شکایت و اعتراض را انتخاب کند. سپس در گام بعدی به تعیین پرونده‌ای که قصد اعتراض در خصوص آن را دارد بپردازد و گزینه اعتراض به ممیز کل را برگزیند.

پس از طی‌کردن این مراحل درصورتی‌که اعتراض فرد مورد قبول واقع نشود و مبلغ مندرج در برگ تشخیص مالیات تغییر نکند؛ او باید اعتراض و فرایند دادرسی مالیاتی را به ترتیب در مراجعی چون هیات‌های حل اختلاف مالیاتی، شورای‌عالی مالیاتی، هیات ۳ نفره تعیین شده وزارت امور اقتصادی و دارایی و دیوان عدالت اداری پیگیری کند. مراحل رسیدگی مالیاتی به شرح زیر است:

رسیدگی به شکایت مودی توسط اداره امور مالیاتی

در مرحله اول، اداره امور مالیاتی به شکایت مودی رسیدگی می‌کند. در این مرحله مذاکره‌ای بین مودی و اداره امور مالیاتی انجام می‌گیرد. پس از آن، مودی ۳۰ روز فرصت دارد تا مدارک مربوطه را جهت درخواست تعدیل در مالیات خود به اداره امور مالیاتی ارائه‌ ‌دهد؛ اداره امور مالیاتی نیز حدود یک ماه زمان دارد تا به شکایت مودی رسیدگی کند.

در مراحل رسیدگی مالیاتی، اداره امور مالیاتی مراتب را در برگ تشخیص ثبت می‌کند و به امضای رئیس اداره امور مالیاتی می‌رساند. چنانچه اداره امور مالیاتی، اعتراض را قبول نکند یا با‌ مودی به توافق نرسد، درخواست مودی به هیات حل اختلاف مالیاتی ارجاع داده می‌شود.

ارجاع پرونده به هیات حل اختلاف مالیاتی

یکی دیگر از مراحل رسیدگی مالیاتی، هیات حل اختلاف مالیاتی است. این هیات ۳ نفره، متشکل از قاضی، نماینده امور مالیاتی و نماینده اتحادیه هستند که پرونده مالیاتی مودی را مورد بررسی قرار می‌دهند و طبق آن رای صادر می‌کنند. اگر مودی مالیاتی، رای هیات حل اختلاف مالیاتی را قبول کند، ملاک پرداخت مالیات، همان برگ قطعی صادر شده از هینت حل اختلاف است و پرونده پایان می‌یابد؛ در غیر این صورت مودی می‌تواند تا ۳۰ روز پس از ابلاغ نتیجه، به رای صادر شده اعتراض کند که در چنین شرایطی، پرونده به شورای‌عالی مالیاتی ارجاع داده می‌شود.

ارجاع پرونده به شورای عالی مالیاتی

در سومین بخش از مراحل رسیدگی مالیاتی، پرونده مودی، تشریفات قانونی خود را سپری می‌کند تا رای صادره در مرحله قبل، توسط شورا رد یا تایید شود. در صورتی‌ که رای رد شود، پرونده به مرحله دوم باز می‌گردد و فرایند دادرسی مالیاتی از ابتدا با هیات اختلاف دیگری طی می‌شود. ولی اگر رای صادر شده توسط شورا تایید شود، مودی می‌تواند ادامه شکایت خود را در مراحل بعدی توسط هیات ۳ نفره وزارت اقتصاد پیگیری کند.

ارجاع پرونده به هیات سه نفره وزارت اقتصاد

در چهارمین مرحله از مراحل رسیدگی مالیاتی، اگر مودی به رای تایید شده در مرحله قبل، اعتراضی داشته باشد ظرف ۳۰ روز می‌تواند به آن اعتراض کند تا پرونده او به هیات ۳ نفره وزارت اقتصاد ارجاع داده شود. این هیات ۳ نفره که توسط وزیر امور اقتصادی و دارایی انتخاب شده‌اند به رد یا تایید رای قبلی می‌پردازند. اگر مودی مالیاتی مجدد نسبت به این رای، اعتراض داشته باشد، ادامه فرایند توسط دیوان عدالت اداری انجام می‌گیرد.

ارجاع رای به دیوان عدالت اداری

در آخرین مرحله از مراحل رسیدگی مالیاتی، رای صادر شده به دیوان عدالت اداری ارجاع می‌شود. سیستم حاکم بر دیوان عدالت اداری، مطابق با مقررات و قوانین سیستم قضایی است و عملکرد آن با سیستم امور مالیاتی تا حدودی تفاوت‌هایی دارد. در این مرحله مودی باید با انتخاب یک وکیل دادگستری با تجربه، شکایت خود را از سازمان امور مالیاتی، در دیوان عدالت اداری مطرح کند. فرصت ثبت شکایت در دیوان عدالت اداری تا ۳ ماه بعد از رای صادر شده توسط هات ۳ نفره وزارت اقتصاد است‌.

انواع رسیدگی مالیاتی

رسیدگی مالیاتی به ۲ نوع زیر تقسیم می‌شود:

• رسیدگی مالیات عملکرد: رسیدگی مالیاتی در واقع همان رسیدگی مالیات عملکرد است که مودیان طبق آن موظف هستند اظهارنامه خود را تنظیم و برای سازمان امور مالیاتی ارسال کنند. سازمان امور مالیاتی نیز طی یک سال به اظهارنامه شما رسیدگی می‌کند و در مرحله بعدی، برگه دعوت رسیدگی اسناد را جهت حضور در جلسه رسیدگی برای شما می‌فرستد.
• رسیدگی مالیات بر ارزش افزوده: رسیدگی مالیات بر ارزش افزوده بر خلاف رسیدگی مالیات عملکرد، بازه مشخصی نداشته و ممیزان مالیاتی ممکن است دفاتر، اسناد و مدارک چندین سال را همزمان از شما بخواهند که در این صورت موظف هستید در زمان تعیین شده تمامی مدارک خود را به سازمان امور مالیاتی تسلیم کنید. از این‌ رو بدیهی است که رسیدگی به مالیات بر ارزش افزوده کمی طولانی و زمان‌بر باشد.

کمترین زمان رسیدگی مالیاتی چقدر است؟

انجام مراحل رسیدگی مالیاتی در کمترین زمان ممکن، بستگی به نوع دفاع مودی از اظهارنامه و پرونده مالیاتی خود دارد. اگر مودی بتواند با استناد به قوانین مالیاتی، مراجع رسیدگی به شکایت را قانع کند، پرونده مالیاتی او به‌ سرعت به اتمام می‌رسد. البته سرعت‌ بخشیدن به رسیدگی مالیاتی، مهارت مشاوران مالیاتی را می‌طلبد؛ زیرا این افراد به‌ تمامی قوانین مسلط هستند و می‌توانند روند پرونده را به نفع شما به اتمام برسانند.

چرخه دادرسی مالیاتی در ایران چه مشکلاتی دارد؟

بررسی‌هایی که در خصوص مشکلات و چالش‌های نظام دادرسی مالیاتی در ایران انجام گرفته است نشان می‌دهد که طولانی‌ بودن دادرسی مالیاتی در ایران، حجم بالای پرونده‌های مالیاتی ریادی را در اختیار دارد. از جمله مهم‌ترین مشکلات مراحل رسیدگی مالیاتی در ایران شامل موارد زیر خواهید بود:

• حل اختلاف مرتبط با مالیات
• عدم استقلال داشتن هیات‌های حل اختلاف مالیاتی
• رعایت نکردن بی‌طرفی در آرای صادر شده
• استفاده‌ نکردن از ظرفیت‌های قانونی ماده ۲۳۸ قانون مالیات
• عدم اجرای مفاد ماده ۲۴۸ قانون مالیات‌های مستقیم از لحاظ کیفیت آرای صادره

رسیدگی به پرونده‌های مالیاتی در ایران اغلب زمان زیادی می‌برد که این امر می‌تواند برای مودیان مالیاتی که منتظر نتیجه پرونده خود هستند خسته‌کننده و پرهزینه باشد. علاوه بر این، فرایند دادرسی مالیاتی در ایران فاقد شفافیت کافی است و مدیران مالیاتی همیشه از حقوق و تعهدات خود به طور کامل آگاه نبوده که این امر می‌تواند منجر به بی‌اعتمادی بین مودیان و سازمان امور مالیاتی شود.

همچنین هیات‌های حل اختلاف مالیاتی که وظیفه رسیدگی به اعتراضات مدیران را بر عهده دارند از استقلال کافی برخوردار نیستند که این موضوع می‌تواند بی‌طرفی آرای صادره توسط این هیات‌ها را زیر سوال ببرد.

جمع بندی مراحل رسیدگی مالیاتی

دادرسی مالیاتی فرایندی است که به‌ موجب آن، مودیان مالیاتی می‌توانند در صورت بروز اختلاف با اداره امور مالیاتی، نسبت به برگ تشخیص مالیاتی یا سایر اقدامات مالیاتی، اعتراض کرده و خواستار رسیدگی به موضوع در مراجع ذی‌صلاح شوند. هدف از دادرسی مالیاتی، احقاق حقوق مودیان و ایجاد عدالت در نظام مالیاتی است. این فرایند تضمین می‌کند که از مودیان، مالیات بیش از حد مطالبه نشود و در عین‌ حال، دولت نیز بتواند درآمدهای مالیاتی خود را به طور کامل وصول کند.

اداره مالیات، هیات‌های حل اختلاف مالیاتی، شورای‌عالی مالیاتی، هیات ۳ نفره تعیین شده توسط وزارت امور اقتصادی و دارایی و دیوان عدالت اداری از جمله مراکز دادرسی در مراحل رسیدگی مالیاتی هستند که به بررسی پرونده مودی و اعتراض او می‌پردازند.

از جمله خدماتی که شرکت حسابداری حساب ۲۴ به شرکت‌ها و موسسات ارائه می‌دهند، پشتیبانی مالیاتی، دادرسی مالیاتی و مشاوره مالیاتی است. این نوع خدمات به اشخاص کمک می‌کند تا از قوانین مالیاتی و صدماتی که در اثر ناآگاهی می‌تواند به کسب‌ و کار آنان وارد شود، در امان باشند. در زمینه دادرسی مالیاتی، مشاوران با تسلط بر امور مالی و مسائل حقوقی سعی می‌کنند که میزان مالیات مشخص شده را تا حد امکان کاهش دهند.

سوالات متداول در خصوص مراحل رسیدگی مالیاتی